YERYÜZÜ DEMOKRASİSİ; Adalet, Barış, Sürdürülebilirlik

yeryüzüdemokrasisivhandanashivaÇok uzun yıllar oldu aslında okuyalı bu kitabı… Gerek derslerde gerekse okuma listesi isteyenlere de tavsiye ettiğim çoktur lakin yazmak kısmet olmamıştı.  Giriş ve 4 bölümden oluşan Vandana Shiva’nın bu kitabı aslında yaşam felsefemizi derinden etkileyecek kitaplardan biri.

Shiva dünyaca ünlü bir çevreci, ekoloji düşünürü, araştırmacı ve aktivist olarak tanıtılıyor kitabın giriş kısmında. Biyoçeşitlilik ve gen kaynaklarının korunması, büyük şirketlerin egemenliğindeki küreselleşmeye karşı kırsal yoksulların savunulması ve kadınların güçlendirilmesi başlıca faaliyet alanları olarak belirtilmektedir. Alternatif Nobel ödülüne (Right Livelihood Award) layık görülmüştür. Kitap herkesin kolayca okuyabileceği sadelikte ve netlikte açıklamış tüm olayları. Demokrasinin temel ilkeleri, yaşayan ekonomiler, yaşayan demokrasiler, yaşayan kültürler ve yeryüzü demokrasisi iş başında kitabın ana bölümleri arasında yer almaktadır.

Dünyamızın, suyumuzun, toprağımızın, tohumlarımızın, biyoçeşitliliklerimizin satılık olmadığını bilakis korumamız gereken önemli değerler olduğunu özellikle ifade etmiş. Küresel şirketlerin bu konularda ne kadar acımasız olabileceklerini somut örnekleri ile bize göstermeye çalışmış. Yaşam güvenliğinden ve kimliklerinden mahrum bırakılan insanların aşırıcı, terörist ve köktenci hareketlerin içine sürükleneceğine işaret etmiş. Ortak mülklerin küresel şirketler aracılığı ile çevrilmelerinin insanları yerlerinden edip dışlayarak çoğunluk için kıtlığa azınlık için büyümeye neden olduğunu ifade etmiştir. Shiva kitabında yerinden etmenin insanların gözden çıkarılması ve insanların yaşam haklarının ellerinden alınması anlamına geldiğini çok çarpıcı örnekler ile anlatmış.

Küreselleşmenin aslında bizim zihinlerimizin, kalplerimizin, hayal gücümüzün ve kaynaklarımızın nihai olarak çevrilmesi olduğunu düşünen Shiva şirket küreselleşmelerinin bu gezegenin kaynaklarının –özellikle su ve biyoçeşitliliğin- birer ticari meta olmandan önce, hiç kimseye ait olamayacağının düşünüldüğünü ifade etmiştir.  Tarım konusuna da özel önem veren Shiva’ya göre temiz su, verimli toprak, ürün ve bitki çeşitliliği olmadan ekonomik kalkınma mümkün değildir. Küreselleşmenin insan boyutunda harcanabilir insanlar yarattığına ve yaşayan ekonomilerde iş güvencesinin önemine dikkat çekmiştir.

Devletlerin başında küresel şirketlerin bulunduğunu ifade eden Shiva onların da kendi çıkarlarını halkın çıkarlarından, kendi haklarını diğer insanların ve canlıların haklarından üstün tuttuklarına, kendi çıkarlarını her şeyden yaşamdan ve özgürlükten bile yüce değer gördüklerini belirtmiştir.  Küresel şirketlerin ekonomik birlikler vasıtası ile ülke ve yerel ekonomileri nasıl yerle bir ettiklerini örneklere özellikle Hindistan örneği ile açıklayan Shiva küreselleşmenin eşitliği, adaleti ve demokrasiyi aşındırdığı için bir korku kültürünü körüklediğini ve köktenciliğin de bu korkudan beslendiğini ifade etmiştir.

Shiva tarımdan ekonomiye, küresel ısınmadan demokrasiye coğrafi birçok meselelerde örnekler verdiği Yeryüzü Demokrasisi kitabında mutlu olmamız hatta hayatta kalmamız için şiddetin kısır döngülerinden şiddetten kaçınmanın erdem döngülerine, ölüm ve yıkım ekonomilerinden, negatif yozlaşmadan bütün yaşamı kucaklayan yaşayan ekonomi ve demokrasilere geçmemizi öğütlemektedir. Birbirimizi yok etmemize yol açan negatif kültürden, şefkate, ihtimama ve korumaya dayalı pozitif ve yaşayan kültürlere geçmemizin gerekli olduğunu ifade etmiştir.

Sonuç olarak sadece coğrafyacılar için değil herkes için yeryüzünde insanca yaşamanın mümkün olabileceğini anlatan bu kitap insanca yaşamaktan vazgeçtiğimizde ise nelerle karşılaştığımızı ve karşılaşabileceğimizi göstermesi açısından son derece önemli bir kitap olarak karşımıza çıkmaktadır.